"ข้าวหอมไชยา" อัญมณีที่กินได้แห่งแผ่นดินศรีวิชัย กลิ่นหอมที่เกือบจะสูญ กับภารกิจปลุกยักษ์ที่หลับใหล

ถ้าถามคนสุราษฎร์ธานีว่าของดีเมืองไชยามีอะไร หลายคนคงนึกถึงพระบรมธาตุไชยาหรือไข่เค็มรสเลิศ แต่รู้ไหมครับว่าในผืนนาแถบนี้ยังมี "สมบัติ" อีกชิ้นหนึ่งที่เกือบจะกลายเป็นตำนาน นั่นคือ "ข้าวหอมไชยา" ข้าวพันธุ์พื้นเมืองที่มีกลิ่นหอมเป็นเอกลักษณ์คนสมัยก่อนจึงบอกว่า “หุงข้าวหอมไชยาที่บ้าน กลิ่นหอมไปไกลถึงบ้านเพื่อน”

ทว่ากาลเวลาและการเข้ามาของข้าวเศรษฐกิจ ทำให้ข้าวหอมไชยาเกือบจะหายไปจากความทรงจำ จนกระทั่ง คุณพูนศักดิ์ สาระคง ประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนผู้ปลูกข้าวหอมไชยา ลุกขึ้นมาจับมือกับเพื่อนเกษตรกรและหน่วยงานภาครัฐ เพื่อพากลิ่นหอมนี้กลับมาสู่จานอาหารไทยอีกครั้ง

เสน่ห์ที่แตกต่าง: ทำไมต้อง “เมล็ดสั้น ป้อม และใหญ่”?
ในยุคที่ใครๆ ก็ชอบข้าวเมล็ดยาวเรียวสวย แต่ข้าวหอมไชยากลับยืนหยัดในอัตลักษณ์ "สั้น ป้อม ใหญ่" ซึ่งคุณพูนศักดิ์เล่าให้เราฟังด้วยน้ำเสียงกลั้วหัวเราะว่า นี่แหละคือจุดแข็ง!

เม็ดสั้น ป้อม แต่ประโยชน์ยักษ์: ความป้อมของเมล็ดไม่ได้มีดีแค่ความนุ่ม แต่จากผลการศึกษาวิจัยคุณสมบัติทางโภชนาการโดยมหาวิทยาลัยราชภัฏ สุราษฎร์ธานี ระบุว่าข้าวหอมไชยาที่แปรรูปเป็นข้าวกล้องพอง มีค่าดัชนีน้ำตาล อยู่ที่ 75.43 ซึ่งต่ำ กว่าข้าวขาวหอมมะลิซึ่งมีค่าน้ำตาลอยู่ที่ 97.00 นั่นหมายความว่าเมื่อเรารับประทานเข้าไป ร่างกายจะค่อยๆ เปลี่ยนแป้งเป็นน้ำตาลอย่างช้าๆ ช่วยให้ระดับน้ำตาลในเลือดไม่พุ่งสูงปรี๊ด เหมาะมากสำหรับผู้ที่ควบคุมน้ำตาลหรือผู้ป่วยเบาหวาน

สัมผัสที่เหนือระดับ: ความป้อมของเมล็ดข้าวทำให้เมื่อหุงออกมาแล้วมีเนื้อสัมผัสที่ “นุ่มนวลแต่ไม่เละ” มีความเหนียวหนึบกำลังดี คล้ายกับข้าวใหม่ตลอดเวลา

เกราะป้องกันจากธรรมชาติ: ข้าวชนิดนี้ยังมีสารต้านอนุมูลอิสระสูง และวิตามินอีที่ช่วยบำรุงผิวพรรณและระบบประสาท การทานข้าวหอมไชยาจึงเปรียบเสมือนการกิน "ยาดี" ที่ปรุงโดยธรรมชาติส่งตรงจากทุ่งนาเมืองไชยา

กลิ่นหอมที่เป็นธรรมชาติ: กลิ่นของมันไม่ใช่แค่หอมข้าวทั่วไป แต่เป็นความหอมนวลคล้ายใบเตยผสมกลิ่นอายดินดีปนทรายของเมืองไชยา ซึ่งเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว ที่หาจากที่ไหนไม่ได้ในโลก

"กรมการข้าว" พี่เลี้ยงผู้ร่วมเดินทางตั้งแต่วันแรกจนถึงวันที่ประสบความสำเร็จ

หัวใจสำคัญที่ทำให้ข้าวหอมไชยากลับมายืนหยัดได้อย่างสง่างาม คือความร่วมมืออย่างเหนียวแน่นระหว่างชุมชนและ กรมการข้าว ที่เข้ามาเป็นลมใต้ปีกสนับสนุนในทุกก้าวของเส้นทาง:

จุดเริ่มต้น: คืนชีพสายพันธุ์บริสุทธิ์ ในช่วงแรกที่คุณพูนศักดิ์เริ่มรวบรวมกลุ่ม ปัญหาใหญ่คือ "ข้าวพันธุ์ปน" ทำให้คุณภาพไม่นิ่ง กรมการข้าวได้ส่งผู้เชี่ยวชาญเข้ามาช่วยคัดเลือกเมล็ดพันธุ์บริสุทธิ์ (Pure Line) จากแปลงนาเดิม คัดจนได้ข้าวหอมไชยาแท้ๆ ที่มีพันธุกรรมนิ่งที่สุด เพื่อให้มั่นใจว่าทุกคำที่ผู้บริโภคทาน คือรสชาติดั้งเดิมที่สืบทอดมานับร้อยปี

ช่วงเติบโต: ติดอาวุธด้วยมาตรฐาน GAP เมื่อสายพันธุ์นิ่งแล้ว กรมการข้าวไม่ได้หยุดแค่นั้น แต่ยังเข้ามาสอนเทคนิคการปลูกตามมาตรฐาน GAP (Good Agricultural Practices) ช่วยให้เกษตรกรลดการใช้สารเคมี บริหารจัดการแมลงศัตรูพืชด้วยวิธีธรรมชาติ ทำให้ข้าวหอมไชยากลายเป็นข้าวที่ "สวยทั้งรูป จูบก็หอม แถมปลอดภัย"

ปัจจุบันและอนาคต: การแปรรูปและตราสัญลักษณ์ GI ในปัจจุบัน กรมการข้าวยังคงสนับสนุนเทคโนโลยีหลังการเก็บเกี่ยว ทั้งเครื่องจักรสีข้าวที่เหมาะกับขนาดเมล็ดที่ใหญ่กว่าปกติ และการทำงานร่วมกับกระทรวงพาณิชย์เพื่อผลักดันให้ข้าวหอมไชยาได้รับการขึ้นทะเบียนเป็น สินค้า GI (Geographical Indication) เพื่อให้โลกยอมรับว่า ข้าวหอมไชยาแท้ ต้องมาจากที่นี่...ที่เดียวเท่านั้น

การบริหารกลุ่มวิสาหกิจฯ ของคุณพูนศักดิ์ไม่ได้มองแค่เรื่องกำไร แต่เขามองถึงการสร้าง “ความภาคภูมิใจ” ให้คนในพื้นที่ ที่เน้นย้ำเสมอว่า การที่ชาวบ้านร่วมใจกันทำนาแบบรวมกลุ่ม ไม่เพียงแต่ช่วยสร้างอำนาจต่อรอง แต่ยังช่วยให้เกิดการหมุนเวียนของเศรษฐกิจในชุมชน

วันนี้ข้าวหอมไชยาจึงไม่ได้เป็นแค่ข้าวถุงที่วางขายตามห้างหรือร้านของฝาก แต่มันคือ "Soft Power" ที่บอกเล่าเรื่องราวของความอุดมสมบูรณ์ในจังหวัดสุราษฎร์ธานี ผ่านรสชาติและกลิ่นหอมที่ทุกคนที่ได้ชิมต้องหลงรัก

**ที่มาของข้อมูล
- คุณพูนศักดิ์ สาระคง ประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนผู้ปลูกข้าวหอมไชยา ตำบลโมถ่าย อำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี
- ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวสุราษฎร์ธานี กรมการข้าว จ.สุราษฎร์ธานี
- กองพัฒนาผลิตภัณฑ์ข้าว กรมการข้าว กรุงเทพฯ
-มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี จ.สุราษฎร์ธานี